Седите со пријателите, некој кажува нешто и одеднаш ве обзема чудно чувство: „Чекај, ова веќе се случило!“ Местото ви изгледа познато, разговорот како веќе да сте го слушнале, а понекогаш дури имате чувство дека знаете што ќе се случи следно.
Оваа необична појава се нарекува дежаву – од францускиот израз déjà vu, што во превод значи „веќе видено“.
Што всушност е дежаву?
Дежаву е чувство на познатост во ситуација за која истовремено знаеме дека е нова. Токму оваа спротивност го прави искуството толку чудно – разумот ни кажува дека моментот не сме го доживеале претходно, но мозокот ни испраќа силно чувство дека ни е познат.
Зошто се случува?
Научниците немаат едно единствено објаснување за секој случај на дежаву, но една од идеите е дека станува збор за начинот на кој мозокот ги обработува познатоста и сеќавањата.
Можно е некоја нова ситуација да содржи детали што потсетуваат на претходно искуство – распоред на просторијата, лице, звук, мирис или атмосфера – без свесно да можеме да се сетиме на оригиналниот момент.
Резултатот? Силно чувство дека „ова веќе сум го доживеал“.
Дали навистина можеме да предвидиме што ќе се случи?
Понекогаш дежаву е толку силно што човек има чувство дека знае што следува. Сепак, тоа не значи дека навистина ја предвидуваме иднината.
Истражувањата на дежаву повеќе го поврзуваат ова чувство со механизмите на меморијата и препознавањето отколку со способност да знаеме што ќе се случи.
Зошто дежавуто трае толку кратко?
Најчесто чувството исчезнува за само неколку секунди. Токму затоа може да биде тешко да го опишеме – во еден момент сме убедени дека ситуацијата ни е неверојатно позната, а веќе во следниот чувството исчезнува.
Дали треба да нè загрижува?
Повременото дежаву е вообичаено искуство и само по себе најчесто не е причина за загриженост. Но доколку се јавува многу често или е придружено со други необични симптоми, вреди да се разговара со лекар.
Следниот пат кога ќе помислите „ова веќе ми се случило“, можеби не сте го предвиделе моментот – туку вашиот мозок само ви покажува колку сложени и интересни можат да бидат меморијата и чувството на познатост.